🧬 Terapie exon skipping nowej generacji — jak wyglądają na tle terapii genowych opartych na AAV?
Terapie exon skipping nie są terapiami genowymi, ponieważ nie dostarczają nowego genu ani nie zmieniają DNA. Działają na RNA — tymczasową, roboczą kopię instrukcji zapisanej w genie — dlatego zalicza się je do terapii RNA.
W DMD mutacja może sprawić, że fragmenty tej instrukcji przestają do siebie prawidłowo pasować. Komórka nie potrafi wówczas odczytać informacji potrzebnej do produkcji dystrofiny — białka, które stabilizuje włókna mięśniowe i chroni je przed uszkodzeniami podczas skurczu.
Terapie exon skipping wykorzystują krótkie cząsteczki nazywane oligonukleotydami antysensownymi, które przyłączają się do wybranego eksonu w pre-mRNA i „zasłaniają” go, aby komórka pominęła ten fragment podczas składania dojrzałego RNA. Dzięki temu pozostałe części instrukcji mogą ponownie zostać prawidłowo połączone i odczytane. Organizm zaczyna wówczas wytwarzać krótszą niż naturalną, ale częściowo funkcjonalną dystrofinę.
Dokładna budowa powstałego białka zależy od mutacji pacjenta oraz od tego, który ekson zostanie pominięty. Dystrofina wytwarzana dzięki exon skipping jest zazwyczaj znacznie dłuższa od mikrodystrofin stosowanych w terapiach genowych wykorzystujących wirusy AAV. Wirus AAV musi zmieścić konstrukcję w bardzo małym kapsydzie, dlatego dostarcza gen kodujący znacznie krótszą mikrodystrofinę.
Nie oznacza to automatycznie, że większe białko dystrofiny zapewni większy efekt kliniczny.
Ostatecznie liczy się jednocześnie:
ilość dystrofiny,
jej budowa i rozmieszczenie w mięśniu,
liczba włókien, do których dociera leczenie,
wpływ na poprawę sprawności motorycznej,
działanie w sercu i przeponie,
trwałość efektu,
bezpieczeństwo wieloletniego leczenia.
Jednak dotychczasowe terapie exon skipping nie wykazały dotąd w sposób jednoznaczny, że prowadzą do istotnej poprawy sprawności lub wyraźnego spowolnienia postępu DMD (Capricor, Inc., 2026; Eser & Topaloğlu, 2022; U.S. Food and Drug Administration [FDA], 2026).
W dotychczasowych terapiach exon skipping wykorzystywano oligonukleotydy typu PMO (phosphorodiamidate morpholino oligomers). Zastosowano je w takich lekach jak eteplirsen, golodirsen, viltolarsen i casimersen.
Leki te zostały zatwierdzone w USA w procedurze przyspieszonego zatwierdzenia, natomiast żaden z nich nie uzyskał pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w Unii Europejskiej. Problem polegał jednak na tym, że klasyczne PMO wykorzystywane w dotychczasowych terapiach exon skipping stosunkowo słabo przenikają z krwi do wnętrza komórek mięśniowych i do mięśni docierało zbyt mało leku, aby u większości pacjentów wytworzyć dużą ilość dystrofiny. Leki trzeba ponadto podawać dożylnie co tydzień przez całe życie (FDA, 2016, 2019, 2020, 2021).
Europejska Agencja Leków odmówiła między innymi zatwierdzenia eteplirsenu, ponieważ dowody skuteczności uznała za niewystarczające. Główne badanie obejmowało tylko 12 pacjentów, porównanie z placebo trwało 24 tygodnie i nie wykazało znaczącej różnicy w teście 6-minutowego marszu. Nie wykazano również, że bardzo mały wzrost poziomu skróconej dystrofiny przekłada się na trwałą, istotną klinicznie korzyść (European Medicines Agency [EMA], 2018). Golodirsen, viltolarsen i casimersen były badane również w europejskich ośrodkach, a w badaniach uczestniczyli europejscy pacjenci. Według publicznie dostępnych danych producenci tych leków nie złożyli do EMA wniosków o ich dopuszczenie do obrotu w Unii Europejskiej.
Wszystkie cztery klasyczne leki exon skipping zostały jednak zatwierdzone w USA — eteplirsen, golodirsen, viltolarsen i casimersen — otrzymały zgodę FDA w procedurze przyspieszonego zatwierdzenia. Podstawą decyzji był wzrost ilości dystrofiny w mięśniach, potraktowany jako zastępczy punkt końcowy, który uznano za prawdopodobnie pozwalający przewidywać korzyść kliniczną. Do lipca 2026 roku korzyści tej nie potwierdzono dla żadnego z czterech leków, a zakończone badania potwierdzające golodirsenu, viltolarsenu i casimersenu nie osiągnęły swoich głównych klinicznych punktów końcowych. W przypadku eteplirsenu FDA nadal oczekuje na potwierdzenie korzyści klinicznej w badaniu MIS51ON (Capricor, Inc., 2026; U.S. FDA, 2026).
Niektóre analizy obserwacyjne sugerowały możliwe spowolnienie choroby u części leczonych pacjentów, ale dotychczas nie potwierdzono tego jednoznacznie w odpowiednio zaprojektowanych badaniach klinicznych.
👉 Co się poprawiło w terapiach exon skipping nowej generacji?
W nowych terapiach exon skipping zmieniła się przede wszystkim skala dostarczania leku do mięśni.
Dla porównania klasyczne leki exon skipping, takie jak eteplirsen, golodirsen, viltolarsen i casimersen, prowadziły na ogół do wytwarzania dystrofiny na poziomie zaledwie kilku procent normy lub niższym:
eteplirsen: wzrost średnio tylko o ok. 0,22–0,32 punktu procentowego normy po 48 tygodniach (FDA, 2016);
golodirsen: z 0,10% do 1,02%, czyli wzrost o 0,92 p.p. (FDA, 2019);
casimersen: z 0,93% do 1,74%, czyli wzrost o 0,81 p.p. (FDA, 2021);
viltolarsen: z 0,6% do 5,9%, czyli wzrost o 5,3 p.p.; mediana wzrostu wynosiła jednak 3,8 p.p. (FDA, 2020).
Jak pokazują powyższe wyniki w przypadku eteplirsenu, golodirsenu i casimersenu średni wzrost względem wartości wyjściowej nie przekraczał nawet 1 punktu procentowego normy. Najwyższy wynik odnotowano dla viltolarsenu: średnio 5,9% normy po leczeniu.
Nowe terapie exon skipping osiągają:
del-zota: del-zota: średni wzrost poziomu dystrofiny o około 25% normy,
z-rostudirsen: 5,46% po korekcie o zawartość mięśnia,
WVE-N531: średnio 7,8% w biopsjach z 24. i 48. tygodnia.
Nie wolno jednak zestawiać tych wartości w prostym rankingu. Producenci tych leków stosują różne metody oznaczania białka, różne korekty, punkty czasowe, dawki i populacje.
Terapie exon skipping nowej generacji nadal wykorzystują oligonukleotyd antysensowny do pomijania eksonów podczas składania RNA. Zmienił się natomiast sposób, w jaki lek dociera do mięśni poprzez zastosowanie dwóch strategii:
połączenie PMO z przeciwciałem lub jego fragmentem rozpoznającym receptor TfR1, które pomaga zwiększyć ilość leku docierającą do mięśni – tak działają del-zota i z-rostudirsen;
zmiana chemii samego oligonukleotydu, aby zwiększyć jego przenikanie i trwałość w mięśniu bez dołączania przeciwciała — tę drogę wykorzystuje WVE-N531.
To właśnie te dwie strategie poprawiły sposób docierania oligonukleotydów do mięśni, co odróżnia nową generację od dotychczasowej.
👉 Dokładne omówienie terapii exon skipping II generacji
1. Del-zota — pomijanie eksonu 44
Delpacibart zotadirsen, czyli del-zota, wykorzystuje pierwszą strategię: łączy cząsteczkę PMO z przeciwciałem rozpoznającym receptor TfR1. Dzięki temu lek ma skuteczniej docierać do mięśni (Avidity Biosciences, n.d.).
W badaniu klinicznym EXPLORE44 po trzech infuzjach stwierdzono wysokie stężenie PMO w mięśniach oraz około 37–42% pominięcia eksonu 44. Poziom dystrofiny wzrósł średnio o około 25 punktów procentowych normy w porównaniu z poziomem przed leczeniem (Veerapandiyan et al., 2025).
Nie oznacza to, że każdy uczestnik osiągnął całkowity poziom dystrofiny wynoszący 25% normy. U części pacjentów niewielka ilość dystrofiny była obecna jeszcze przed rozpoczęciem leczenia. Po uwzględnieniu zarówno dystrofiny obecnej wcześniej, jak i tej wytworzonej dzięki terapii, jej całkowity poziom u niektórych uczestników sięgał 58% normy (Avidity Biosciences, 2025).
Po około roku leczenia raportowano również:
poprawę czasu wstawania z podłogi o 3,2 sekundy — n = 6;
poprawę czasu przejścia lub przebiegnięcia 10 metrów o 0,7 sekundy — n = 10;
poprawę czasu wejścia po czterech stopniach o 2,1 sekundy — n = 10;
stabilizację wyniku NSAA, czyli skali oceniającej sprawność ruchową — n = 10;
poprawę sprawności kończyn górnych w skali PUL2 o 1,5 punktu — n = 17;
spadek poziomu CK, będącego wskaźnikiem uszkodzenia mięśni, o ponad 80% (Avidity Biosciences, 2025).
Jest to liczbowo najwyższy raportowany wzrost poziomu dystrofiny spośród trzech omawianych terapii exon skipping nowej generacji. Nie oznacza to jednak wykazania większej skuteczności, ponieważ wyniki uzyskano różnymi metodami, w różnych populacjach i punktach czasowych. Trzeba jednak pamiętać, że dane funkcjonalne pochodzą z bardzo małych grup. Wyniki porównywano przede wszystkim z wcześniejszymi danymi opisującymi naturalny przebieg DMD, a nie z grupą otrzymującą placebo w tym samym czasie. Dlatego są one bardzo obiecujące, ale nadal wymagają potwierdzenia w większym badaniu (Avidity Biosciences, 2025).
Tak dobry wynik najprawdopodobniej wynika przede wszystkim ze skutecznego dostarczania leku do mięśni za pośrednictwem receptora TfR1. Nie zostało jednak bezpośrednio wykazane, jaka część efektu wynikała z zastosowanego sposobu dostarczania leku.
Duże znaczenie może mieć również rodzaj mutacji. W analizie bazy UMD-DMD mutacje podatne na pominięcie eksonu 44 stanowiły około 6,7% wszystkich mutacji związanych z DMD uwzględnionych w tej bazie (Leckie et al., 2024).
Pominięcie eksonu 44 może przywrócić ramkę odczytu — czyli ponownie połączyć pozostałe fragmenty instrukcji genetycznej w sposób umożliwiający jej odczytanie — między innymi w przypadku następujących delecji (Tang & Yokota, 2025):
pojedynczej delecji eksonu 43;
pojedynczej delecji eksonu 45;
wybranych delecji kończących się na eksonie 43;
niektórych delecji rozpoczynających się od eksonu 45, np. 45–54, 45–56 lub 45–62.
Najczęstszym typem mutacji w tej grupie była pojedyncza delecja eksonu 45. W analizie Duchenne Registry odpowiadała ona za 64% mutacji podatnych na pominięcie eksonu 44 (Wang et al., 2018).
Pacjenci z pojedynczą delecją eksonu 45 przeciętnie tracili zdolność samodzielnego chodzenia później niż pacjenci z pozostałymi mutacjami podatnymi na pominięcie eksonu 44. Jednym z możliwych, ale nie w pełni potwierdzonych wyjaśnień jest występujące u części pacjentów spontaniczne pomijanie eksonu 44. Może ono przywracać ramkę odczytu i prowadzić do powstawania niewielkich ilości dystrofiny jeszcze przed leczeniem (Wang et al., 2018).
Rodzaj mutacji wpływa także na dokładną budowę dystrofiny powstającej po pominięciu eksonu. Poszczególne skrócone warianty dystrofiny mogą różnić się stabilnością i zachowaniem funkcji, co prawdopodobnie wpływa na przebieg choroby oraz może modyfikować odpowiedź kliniczną na leczenie. Różnice te nie tłumaczą jednak same w sobie dużego, wynoszącego średnio około 25% normy, wzrostu poziomu dystrofiny obserwowanego po del-zota. Wynik ten należy wiązać również z zastosowanym systemem dostarczania PMO do mięśni (Veerapandiyan et al., 2025).
Co istotne, wcześniejsza analiza pacjentów z naturalnymi delecjami modelującymi efekt exon skipping sugerowała, że pominięcie eksonu 44 lub 45 może prowadzić do wytwarzania mniejszej ilości dystrofiny niż pominięcie eksonu 51, chociaż powstające białko może zachowywać wystarczającą funkcjonalność, aby wiązać się z łagodniejszym fenotypem Beckera. Nie było to jednak bezpośrednie porównanie leków, skuteczności wywoływania exon skipping ani systemów dostarczania oligonukleotydów (Anthony et al., 2014).
W czerwcu 2026 roku złożono do FDA wniosek o dopuszczenie del-zota w ramach przyspieszonej ścieżki rejestracyjnej (Parent Project Muscular Dystrophy, 2026). Rozpoczęto również potwierdzające badanie fazy III SAFARI44 — randomizowane, podwójnie zaślepione i kontrolowane placebo (National Library of Medicine, 2026b).
2. Z-rostudirsen (DYNE-251) — terapia dla mutacji kwalifikujących się do pomijania eksonu 51
Z-rostudirsen również wykorzystuje receptor TfR1 jako drogę dostarczania leku do komórek mięśniowych. Jest przeznaczony dla pacjentów, u których pominięcie eksonu 51 może przywrócić czytelną instrukcję produkcji dystrofiny.
W badaniu DELIVER, w kohorcie wykorzystanej do oceny dawki rejestracyjnej z-rostudirsen podawano w dawce 20 mg/kg raz na cztery tygodnie.
Do tej części badania włączono 32 uczestników w wieku 4–16 lat: 24 otrzymywało z-rostudirsen, a 8 placebo.
Po sześciu miesiącach leczenia średni całkowity poziom dystrofiny wynosił:
2,87% normy bez korekty na zawartość mięśni w próbce;
5,46% normy po matematycznej korekcie na udział tkanki mięśniowej w biopsji.
Oba wyniki oznaczają całkowity poziom dystrofiny po leczeniu, a nie przyrost względem wartości wyjściowej (Dyne Therapeutics, 2025).
Po sześciu miesiącach wyniki kilku testów ruchowych wyglądały korzystniej niż w połączonej grupie placebo z całego badania DELIVER. Dotyczyło to m.in. czasu wstawania z podłogi, biegu lub marszu na 10 metrów, skali NSAA oraz sprawności kończyn górnych. Wyniki oddychania pozostawały stabilne, podczas gdy w grupie placebo się pogarszały.
Badanie obejmowało jednak niewielką liczbę uczestników i nie było wystarczająco duże, aby ostatecznie potwierdzić poprawę sprawności. Korzystne wyniki wymagają zatem sprawdzenia w większym badaniu.
Obserwacje prowadzone przez 18–24 miesiące wskazywały na utrzymywanie się korzystnych trendów, jednak również dotyczyły małych grup liczących zaledwie po sześciu uczestników (Dyne Therapeutics, 2025).
Dlatego kluczowe znaczenie ma rozpoczęte w maju 2026 roku badanie fazy III FORZETTO. Ma ono objąć około 90 chodzących chłopców i mężczyzn w wieku 4–18 lat. Uczestnicy otrzymują losowo z-rostudirsen albo placebo przez 72 tygodnie. Najważniejszym ocenianym wynikiem jest zmiana prędkości wstawania z podłogi. To badanie ma odpowiedzieć na najważniejsze pytanie: czy zwiększenie poziomu dystrofiny dzięki z-rostudirsenowi rzeczywiście pozwala długotrwale spowolnić utratę sprawności (National Library of Medicine, 2026a).
Z-rostudirsen jest przeznaczony dla pacjentów z DMD z mutacjami podatnymi na pominięcie eksonu 51 (National Library of Medicine, 2022, 2026a). W analizie 1717 rekordów z bazy UMD-DMD pomijanie eksonu 51 uznano za teoretycznie możliwe w przypadku około 10,6% wszystkich uwzględnionych mutacji związanych z DMD. Wśród samych dużych delecji odsetek ten wynosił 17,2% (Leckie et al., 2024).
Do powszechnie wymienianych delecji podatnych na pominięcie eksonu 51 należą między innymi delecje 45–50, 47–50, 48–50 i 49–50 oraz pojedyncze delecje eksonu 50 lub 52. Nie każda delecja rozpoczynająca się od eksonu 52 jest jednak odpowiednia. Przykładowo w przypadku delecji 52–58 i 52–77 pominięcie eksonu 51 prowadziłoby do powstania przedwczesnego sygnału zakończenia produkcji białka (Sarepta Therapeutics, n.d.).
3. WVE-N531 — pomijanie eksonu 53 bez wykorzystania przeciwciała
WVE-N531 wykorzystuje drugą strategię, czyli zmodyfikowaną cząsteczkę leku, aby łatwiej docierała do mięśni, była bardziej odporna na rozkład i dłużej pozostawała w tkankach. Ta terapia jest przeznaczona dla pacjentów, u których pominięcie eksonu 53 może przywrócić czytelną instrukcję produkcji dystrofiny. W analizie bazy UMD-DMD mutacje podatne na pominięcie eksonu 53 stanowiły około 8,3% wszystkich mutacji związanych z DMD (Leckie et al., 2024).
W badaniu FORWARD-53 pominięcie eksonu 53 stwierdzono średnio w około 54% badanych cząsteczek RNA. Efekt utrzymywał się do 48. tygodnia.
Trzeba jednak odróżnić dwie wartości:
54% pominięcia eksonu oznacza, że w około 54% analizowanych cząsteczek RNA udało się usunąć ekson 53 i poprawić instrukcję potrzebną do produkcji dystrofiny;
nie oznacza to, że powstało 54% prawidłowej ilości dystrofiny. Nie każda poprawiona cząsteczka RNA prowadzi do wytworzenia takiej samej ilości białka.
U ośmiu chłopców, od których pobrano odpowiednie biopsje, średni poziom dystrofiny skorygowany o zawartość mięśni w próbce wynosił 9,0% normy po 24 tygodniach oraz 6,4% po 48 tygodniach. Średnia z obu punktów czasowych wynosiła 7,8% normy. Spośród ośmiu chłopców, od których dostępne były odpowiednie biopsje, siedmiu osiągnęło poziom dystrofiny wynoszący średnio ponad 5% normy (Wave Life Sciences, 2025).
W badaniu raportowano także:
różnicę 3,8 sekundy w Time to Rise względem historii naturalnej,
korzystny trend wynoszący 1,2 punktu w skali NSAA,
redukcję CK o około 50%,
obniżenie wskaźników zapalenia i martwicy,
redukcję włóknienia mięśni średnio o 28,6% między 24. a 48. tygodniem.
Są to obiecujące wyniki, ale FORWARD-53 było małym, otwartym badaniem obejmującym 11 uczestników. Nie miało równoległej grupy placebo, a wyniki funkcjonalne porównano z zewnętrzną historią naturalną. Dlatego stanowią one wczesny sygnał możliwej korzyści, a nie jej ostateczne potwierdzenie (Wave Life Sciences, 2025).
Wszyscy uczestnicy przeszli do przedłużonej części badania, w której WVE-N531 podawany jest raz w miesiącu. W lipcu 2026 roku Wave poinformowało jednak, że analizuje zmieniające się warunki regulacyjne i komercyjne w DMD oraz prowadzi rozmowy dotyczące potencjalnego partnerstwa przed złożeniem wniosku o rejestrację. Firma nie powtórzyła wcześniejszej zapowiedzi złożenia wniosku w 2026 roku, dlatego termin ten nie jest już pewny (Wave Life Sciences, 2026).
👉 Podsumowanie
Exon skipping nowej generacji nie jest jedynie ulepszoną wersją starszych terapii PMO. Nowe konstrukcje mają skuteczniej docierać do mięśni, dłużej utrzymywać się w tkankach i na ogół osiągają wyższe poziomy dystrofiny niż w przypadku dotychczasowych terapii exon skipping — od około 5–8% normy w przypadku z-rostudirsenu i WVE-N531 do około 25 punktów procentowych wzrostu w przypadku del-zota. Dotychczasowe terapie tego typu zwykle osiągały poziomy poniżej kilku procent, a niekiedy mniej niż 1%. Jest to jakościowa zmiana w sposobie dostarczania leków RNA i jedna z najważniejszych obecnie rozwijanych strategii leczenia DMD. Bezpośrednie porównania wymagają jednak ostrożności ze względu na różne metody pomiaru i sposoby korygowania wyników między producentami. Nie wiadomo, czy obserwowany wzrost dystrofiny przełoży się na wyraźną i trwałą ochronę sprawności.
W niektórych badaniach nad nowymi terapiami exon skipping zaobserwowano stabilizację lub poprawę wybranych wyników ruchowych. Są to jednak na razie sygnały, a nie ostateczne potwierdzenie skuteczności. Dane funkcjonalne pochodzą dotychczas przeważnie z niewielkich grup pacjentów i stosunkowo krótkiej obserwacji. Część wyników porównuje leczonych uczestników z zewnętrznymi bazami historii naturalnej, a nie z równoległą, randomizowaną grupą placebo, co zwiększa ryzyko błędu i może zawyżać szacowany efekt leczenia.
Obecnie nie można również uznać wyższej produkcji dystrofiny w nowych terapiach exon skipping względem dotychczasowych za dowód proporcjonalnie większej poprawy sprawności. Więcej odpowiedzi powinny przynieść: SAFARI44 dla del-zota, FORZETTO dla z-rostudirsenu, a także dalsze badania WVE-N531 i wyjaśnienie jego ścieżki regulacyjnej.
Nie ma obecnie wystarczających danych, aby stwierdzić, że exon skipping nowej generacji zapewnia korzyść kliniczną porównywalną z obserwowaną w programach terapii AAV pod względem wpływu na przebieg DMD. Brakuje przede wszystkim odpowiednio dużych, randomizowanych badań oceniających długotrwały wpływ na sprawność.
Terapie wykorzystujące receptor TfR1 mają potencjał zwiększenia dostarczania oligonukleotydów również do serca i przepony. W badaniach przedklinicznych z-rostudirsenu po pięciu dawkach u naczelnych raportowano 43% pominięcia eksonu w sercu i 52% w przeponie. Były to jednak wyniki badań na zwierzętach i nie wiadomo jeszcze, czy przełożą się na ochronę funkcji serca oraz układu oddechowego u pacjentów z DMD (Dyne Therapeutics, 2022; Filonova & Aartsma-Rus, 2023).
Ponieważ leczenie nie naprawia mutacji, jego działanie wymaga regularnego, powtarzanego podawania. Aby podtrzymywać efekt, infuzje muszą być kontynuowane przewlekle — w praktyce potencjalnie przez całe życie. Stanowi to znaczne obciążenie dla pacjenta i jego rodziny, związane z regularnymi wizytami, koniecznością utrzymywania dostępu żylnego oraz ryzykiem działań niepożądanych związanych z infuzją. Zatwierdzone w USA klasyczne leki exon skipping należą ponadto do wyjątkowo kosztownych terapii przewlekłych — roczny koszt eteplirsenu może przekraczać milion dolarów (Bendicksen et al., 2024). Ceny del-zota, z-rostudirsenu i WVE-N531 nie są jeszcze znane.
Nowe leki jak del-zota i z-rostudirsen wykorzystują receptor TfR1 uczestniczący w pobieraniu żelaza. Nie oznacza to, że wykazano zaburzenia gospodarki żelazowej wywołane przez te terapie. Ponieważ są to nowe platformy przeznaczone do przewlekłego podawania, ich bezpieczeństwo podczas wieloletniego leczenia wymaga jednak dalszej obserwacji (Malecova et al., 2023; Weeden et al., 2025).
Poza tym terapie exon skipping nowej generacji mają nadal duże ograniczenie – działają wyłącznie u pacjentów z określonymi mutacjami, kwalifikującymi się do pominięcia konkretnego eksonu. Oznacza to, że nawet skuteczna terapia obejmie tylko część osób z DMD. Kliniczny rozwój terapii exon skipping koncentruje się obecnie na niewielkiej liczbie eksonów, a dla wielu innych potencjalnych celów odpowiednie leki pozostają na etapie badań przedklinicznych albo nie są jeszcze oceniane w badaniach z udziałem pacjentów (Eser & Topaloğlu, 2022; Leckie et al., 2024).
Leckie i współautorzy wskazują aż 115 teoretycznie możliwych strategii pojedynczego, podwójnego lub wieloeksonowego pomijania, podczas gdy leki zatwierdzone dotyczą tylko eksonów 45, 51 i 53. Nie należy jednak utożsamiać „teoretycznie możliwe” z „istnieje opracowany lek”.
Terapie exon skipping rozwija się jednak dlatego, że mają inne potencjalne zalety. Można podawać je wielokrotnie, a dzięki temu modyfikować dawkę, nie wymagają braku przeciwciał przeciwko AAV oraz prowadzą do produkcji własnej, znacznie dłuższej dystrofiny zamiast mikrodystrofiny.
Exon skipping nowej generacji może stać się ważną opcją dla wybranych mutacji, zwłaszcza u pacjentów niekwalifikujących się do terapii AAV. Na obecnym etapie nie ma jednak dowodów, że oferuje potencjał funkcjonalny porównywalny z programami terapii genowych.
Omawiane terapie exon skipping nowej generacji są przeznaczone dla trzech różnych grup genetycznych: del-zota dla mutacji podatnych na pominięcie eksonu 44, z-rostudirsen dla mutacji podatnych na pominięcie eksonu 51, a WVE-N531 dla mutacji podatnych na pominięcie eksonu 53. Według analizy bazy UMD-DMD z 2024 roku pomijanie eksonu 44 może mieć zastosowanie u około 6,7% osób z DMD, eksonu 51 u około 10,6%, a eksonu 53 u około 8,3%. Odsetki te są szacunkowe i mogą się różnić w zależności od analizowanej populacji oraz przyjętych kryteriów kwalifikacji genetycznej (Leckie et al., 2024).
Terapie genowe AAV mają pod tym względem szerszy potencjalny zakres zastosowania, ponieważ dostarczają gen kodujący mikrodystrofinę i zasadniczo nie wymagają pomijania eksonu dopasowanego do konkretnej mutacji. Teoretycznie mogą więc obejmować zdecydowaną większość mutacji powodujących DMD. Pod względem samego rodzaju mutacji mogą mieć zastosowanie u około 80-90%. Nie jest to jednak odsetek pacjentów rzeczywiście kwalifikujących się do leczenia, ponieważ zastosowanie konkretnej terapii ograniczają również przeciwwskazania dotyczące niektórych mutacji, przeciwciała przeciwko wektorowi, wiek, zachowana sprawność oraz stan zdrowia (Łoboda et al., 2025).
Exon skipping nowej generacji należy traktować jako ważny, lecz nadal eksperymentalny kierunek. Jego przewagi technologiczne są rzeczywiste, ale nie rozwiązują wszystkich zasadniczych problemów: wciąż ograniczonej lub zmiennej produkcji dystrofiny w części programów, kwalifikowalności tylko wybranych mutacji, konieczności wieloletnich infuzji oraz braku mocnych dowodów na trwałą korzyść kliniczną.
Niezbędne ciasteczka umożliwiają podstawowe funkcje strony, takie jak bezpieczne logowanie i zarządzanie preferencjami zgody. Nie przechowują danych osobowych.
Brak
►
Funkcjonalne ciasteczka wspierają funkcje takie jak udostępnianie treści w mediach społecznościowych, zbieranie opinii i umożliwianie narzędzi firm trzecich.
Brak
►
Analityczne ciasteczka śledzą interakcje odwiedzających, dostarczając informacje o metrykach takich jak liczba odwiedzających, współczynnik odrzuceń i źródła ruchu.
Brak
►
Reklamowe ciasteczka dostarczają spersonalizowane reklamy na podstawie Twoich wcześniejszych wizyt i analizują skuteczność kampanii reklamowych.
Brak
►
Niesklasyfikowane ciasteczka to ciasteczka, które są w trakcie klasyfikacji wraz z dostawcami poszczególnych ciasteczek.
Brak odpowiedzi